De moestuin in oktober

moestuin in oktober

Het  moestuin-groeiseizoen is bijna over; vannacht hadden we vorst aan de grond, het einde van veel groentes die overbleven. Er is echter werk aan de winkel! Zolang het mooi droog is kan je nog heel veel doen om zo volgend jaar een vliegende start te maken.

  • Verwijder alle onkruiden die overbleven: als die nu nog zaad schieten heb je die in ieder geval niet mee in je  tuin
  • Poot knoflook en uien! Knoflook moet absoluut nu de grond in om volgend jaar grote bollen te kunnen geven. Koop ofwel biologische knoflook in de supermarkt of bestel/koop bij een  winkel. Niet-biologische knoflook kan bewerkt zijn om uitlopen tegen te gaan; moet je niet hebben dus. Als je nu uitjes poot kan je heel vroeg volgend jaar nieuwe uien oogsten!
  • Snoei je frambozen, bramen etc.
  • Maak al je lege bedden goed schoon en mulch ze om verdere onkruidgroei te voorkomen
  • Zet je composthoop nog een laatste keer om; alleen bij mooi zonnig weer, anders verlies je te veel warmte. Voeg vocht toe als de hoop te droog is; kijk uit: ook dit kan de hoop afkoelen!
  • Als je hoop te groot wordt: bedek een aantal bedden met compost. De wormen werken het vanzelf de grond in!
  • Oogst de laatste bieten en wortels en vries ze in (de bieten, gaat perfect, kort blancheren) of stop ze in kistjes met zand om ze in de kelder te bewaren.
  • Heb je een kas of tunnel? Je kan nog net allerlei zaken zaaien zoals koriander, radijs, sommige sla soorten, spinazie, veldsla etc. Gewoon doen en afdekken met vliesdoek of pas de waxinelicht truc toe als het hard gaat vriezen.
  • Verwijder de oude tomatenplanten. Niet op de compost naar in de kliko of verbranden, ze zitten vol schimmels en sporen…
  • Maak ketchup van je laatste (groene) tomaten
  • Maak sambal van je pepers of droog ze
  • Oogst je late appels en kweeperen
  • Maak wijn van je druiven of andere late vruchten
  • Maak kappertjes van je Oostindische kers. Simpel en superlekker
  • De laatste komkommers kan je inleggen in zoetzuur.

Je ziet: genoeg te doen,

Plezier!

Rozenbottels eten

Bottelrozen zijn rozen die na de bloei vruchten (rozenbottels!) geven. Strikt genomen is daarmee vrijwel elke roos een “bottelroos”; maar in het spraakgebruik bedoelen we hiermee alleen die rozen die uitzonderlijke bottels geven. Over het gebruik hiervan in de (natuur)geneeskunde en in de keuken is veel te zeggen. In dit artikel een overzicht in vogelvlucht van het historische gebruik van de rozenvrucht.Rozenbottels op schaal krans

Rozenbottels zijn al eeuwen een essentieel onderdeel van onze westerse (natuur) geneeskunde. De Romein Plinius Secundus de Oudere maakt reeds in de eerste eeuw in zijn ‘Naturalis Historia’ melding van de helende werking van de roos. Het is overigens opmerkelijk hoe gecultiveerd de roos toen al was. Rozenbottelthee wordt tot op de dag van vandaag als remedie tegen allerlei aandoeningen gedronken. Niet vreemd, daar rozenbottels hoge percentages bioactieve stoffen en essentiële vetzuren bevatten.

Het was Karel de Grote die opdracht gaf tot het op grotere schaal verbouwen van rozenbottels voor medicinale doeleinden. In het taalgebruik van de middeleeuwen wordt Rosa rubiginosa, (de wilde Wijnroos, Egelantier) aangeduid als “de plant tegen de dood”. Rozenbottelpreparaten zouden onder andere heilzaam zijn bij nier- en blaas problemen, iets wat tot op de dag van vandaag wordt beaamd. Koffie van de (voorzichtig) geroosterde zaden wordt in Chili gebruikt als middel tegen ontstekingen van het maagslijmvlies, en koudgeperste olie uit de zaden werkt opvallend goed tegen brandwonden.

Recentelijk is gebleken dat een preparaat van rozenbottels een zeer positieve werking heeft bij bot-en spierziektes als Artritis. Dit preparaat komt uit Denemarken en is een mooi voorbeeld van hoe oude kennis en moderne marketing en productiemethoden elkaar kunnen versterken.

rozenbottels Rosa canina

Het is echter het extreme gehalte aan antioxidanten zoals vitamine C van de rozenbottel die de vrucht uiteindelijk écht populair zou maken. Er is vrijwel geen andere vrucht die dezelfde hoeveelheid vitamine C kan leveren als de rozenbottel; gemiddeld 30x meer dan sinaasappels en 17x meer dan Kiwi’s; een overzicht is onderaan dit artikel beschikbaar. Door rozenbottels te gebruiken was het bestrijden van bijvoorbeeld scheurbuik bij zeelieden goed mogelijk. Tijdens de Battle for Britain was door het Duitse beleg de aanvoer van citrusvruchten vrijwel onmogelijk geworden en zag de Britse regering al snel in dat er maatregelen genomen moesten worden. De bevolking werd het advies gegeven gelei van (wilde) rozenbottels te maken om maar genoeg vitamine C binnen te krijgen. Tot op de dag van vandaag worden rozenbottels gezien en aangeplant als bron van vitamine C. Hetoer-Hollandse (in ieder geval sinds de jaren ’60 van de vorige eeuw) merk Roosvicee is een samentrekking van Roos Vitamine C(ee).

gemengde rozenbottels

In principe is elke rozenbottel geschikt, maar er zijn grote verschillen in het vitamine C gehalte. Daarnaast zijn er allerlei praktische zaken zoals de maat van de bottel, opbrengst per vierkante meter, bedoorning, groeikracht etc. Een aantal soorten die er uit springen zijn ook in Nederland te vinden: Rosa alpina, Rosa rugosa (de “japanse bottelroos”) Rosa rubiginosa (de Egelantier). De krachtpatser die ook nog eens goed te telen is is Rosa PiRo03, de Pillnitzer Vitaminrose. PiRo 03 levert 1150mg vitamine C per 100g verse bottels en is een kruising van Rosa dumalis x Rosa pendulina var. salaevensis. PiRo 3 is daarmee met recht een Vitamineroos te noemen.

De soort is rond 1960 specifiek voor de vitamine C productie ontwikkeld in Dresden, Duitsland. De planten worden 1-2 meter hoog en zijn bijna doornloos. De vruchten zijn rood en 3 cm lang bij 1,5 cm dik. De roos in in zeer grote aantallen aangeplant in Duitsland, het toenmalige Tsjechoslowakije  en de USSR. De soort is zeer gezocht en laat zich eenvoudig telen maar lastig te krijgen. Ideaal voor wie zelf aan de slag wil met rozenbottel producten of om bijvoorbeeld de paarden of uw andere dieren bij te voeren!

Aardappeloogst 2015

aardappels2015

 

De aardappels zijn klaar, en moeten dus uit de grond. Afgelopen zondag was het bloedheet, maandag was regen voorspeld en dus op een bloedhete dag op de knieën om de piepers te rooien! Ik had drie soorten gepoot: Tiamo (rood), Charlotte (wit) en Desiree (ook rood). Tiamo is bloemig, Charlotte middel en heerlijk, Desiree is een friet aardappel, daar had ik ook maar 1 rijtje van.

Wat een superaardappels kwamen er naar boven! Water geven bij droogte is dus echt belangrijk: heb ik dit jaar voor het eerst gedaan. Na het oprooien hebben we de aardappels gewassen en een paar uur in de zon laten drogen. Dat laatste is belangrijk: het schilletje wordt iets harder en dit bevorderd de houdbaarheid.

Zwarte bessen Limonade maar toch niet

Ik heb een paar bessenstruiken: twee rode, twee witte en twee zwarte. De eerste twee soorten zijn structureel leeg als ik wil plukken, want ik ben slecht met netten en zo. De zwarte bessen daarentegen zitten er nog aan; ik ben blijkbaar de vogels te slim af dit jaar. Ik heb besloten hier limonade van te maken. Op de interwebs vond ik een recept. Dit is hoe je het doet, met een fijne ‘twist’ aan het einde!

Stap 1: Plukken, schoonmaken (steeltjes er af en wassen in ruim water) en de onrijpe er uit vissen. Dit is het lastigste klusje. Van mijn twee struiken kwam bijna twee kilo rijpe zwarte bessen.

IMG_0732

Stap 2: Steriliseer een paar flessen én de doppen/afsluiters. Ik gebruik hier sulfiet voor. Kan je bestellen bij diverse wijnmaak-webshops. Handig, snel en effectief.

Stap 3: in een pan met een bodempje water op zacht voor kapot koken. Duur: ongeveer tien minuten

IMG_0734IMG_0739

Stap 4: Door een fijne zeef heen halen. Het restant kan je verwerken als koekjes, verzin het maar.

IMG_0740

Stap 5: Nu komt het: per volume sap voeg je gewicht suiker toe. Dus: 1 liter sap = 1 kilo suiker. 500ml is dan 500 gram. Voeg ook wat citroensap toe. Goed roeren totdat de suiker is opgelost. Je hebt nu een dikvloeibare bessen-suiker massa. Heerlijk!

IMG_0742

Stap 6: Giet de hete massa in de flessen en sluit ze af.

IMG_0743

Stap 7: Water erbij en drinken. En nu komt de ‘twist’ die ik beloofde: de ‘limonade’ lost slecht op; het is jam geworden… Wat een rotrecept…. Maar niet getreurd: ik heb een heerlijke coulis gemaakt, en die komt zeker op! Oh ja: ik heb ook een heule mooie roerspaan nu!

Tenslotte: weet jij wél hoe je limonade maakt? Had ik ze misschien moeten invriezen en dan afpersen? Ik heb een wijnpersje.. Ik hoor graag van je…

IMG_0747

 

Waterdruppelaars maken van een oude fles

Een prachtidee: maak je eigen “slow-release druppelinstallatie”  van oude plastic flessen. Veel planten zoals tomaten vinden het het lekkerst als ze continue een beetje water krijgen in plaats van een hele plons in eens. Dat kan je bereiken met druppelaars en een sproeicomputertje (timer) aangesloten op de waterleiding zoals in mijn tunnelkas. Deze mijnheer heeft echter bedacht dat je ook oude plastic flessen kan ingraven om hetzelfde te bereiken. Ik zie een paar grote voordelen. Ten eerste: het water komt direct diep in de grond waardoor je de plant dwingt dieper te wortelen, ten tweede: het koude leidingwater wordt opgewarmd en planten vinden warm gietwater lekkerder. Ten derde: het kost niets of bijna niets. Tenslotte: je kan de flessen ook aansluiten op je druppelleiding zodat het automatisch gaat. Tip uit de commentaren onder het artikel: in plaats van gaten prikken met een schroevendraaier kan je ook met een scherp breekmesje een paar snedes maken in de fles, druppelt-ie langzamer…
Klik op de foto hieronder om naar het artikel te gaan waarin alles wordt uitgelegd!

waterbottle041
(foto: Henk)

 

Tomaten Dieven

Het dieven van tomaten is belangrijk. Door te dieven zorg je er voor dat alle energie naar de bloemen en de vruchten gaat en niet door de plant wordt geïnvesteerd in groei. Met dieven voorkom je dat de tomaat een eindeloze hoeveelheid zijtakken ontwikkeld. Als dat gebeurd wordt de plant te vol: “bossig” heet dat in tuinderstermen. In een bossige plant staat de lucht stil; hierdoor kunnen meeldauw en andere schimmels zich makkelijk ontwikkelen en wordt het produceren en afrijpen van de vruchten naar het tweede plan geschoven. Genoeg redenen om te dieven dus. In dit korte filmpje laat ik je zien hoe:

Snel en Makkelijk Tuinbonen Doppen

Tuinbonen doppen kan een lastig en tijdrovend klusje zijn, zeker als je er veel hebt. Ik heb twee wasmanden dit jaar en die wil ik invriezen. Een aantal filmpjes laat zien hoe, maar het kan makkelijker als je eerst de draad (zoals bij peultjes) er uit trekt. In dit korte filmpje laat ik zien hoe:

Volop Groentes uit de Moestuin!

tuinbonen

Midden juni, en we hoeven al weken geen groentes meer te kopen. Geweldig. Na de aardappels, sla en radijzen uit de kas kwamen de kapucijners, peulen, Chinese kool en nog veel meer uit de tuin. Nu zijn de tuinbonen uit de kas aan de beurt. Heerlijk, zowel enkel als dubbel gedopt. Culinair advies: puree van dubbelgedopte tuinbonen. Bewerkelijk, maar oh zo lekker. Gewoon 1 x per jaar doen.

Begin mei in de moestuin en valse zaaibedden

Het is nu begin mei en alles explodeert buiten. De Kapucijners die ik begin April pootte zijn nu ruim een meter hoog en de eerste bloemen zijn uit de knop en zelfs al bijna uitgebloeid. Vanaf nu gaat het razendsnel. De peultjes die ik in de volle grond zaaide staan er karig bij: een centimeter of tien; net als de tuinbonen die ik in Maart in de grond stopte. Het wordt nu warmer in de nachten dus ik verwacht dat die wel wat gaan doen. De eerste vroege aardappels (Desiree) steken hun blad boven de grond; de pootuien, sjalotten en knoflook vliegen omhoog en de Rabarber is bijkans volwassen. Ik snijd de bloemen er uit om de plant te laten investeren in stengels en blad. Ik ben van plan rabarberwijn te maken dit seizoen. Ook het onkruid laat zich zien. Ik heb de hele tuin schoongemaakt en het ziet er nu weer pront uit; wachtend op de volgende regenbui en dan begint het weer van voor af aan. Ik heb een paar ‘valse zaaibedden’ gemaakt; een oude boeren truc. Het werkt zo: je maakt een bed klaar en zorgt dat het helemaal zaaiklaar is. Bij mooi weer geef je water zoals je dat bij zaaisels zou doen. Als het onkruid lekker groeit schoffel je alles weg en zaai je het echte gewas. Supertruc; werkt perfect en zorgt dat je de bulk van het onkruid kwijt bent!

De tunnelkas is een heel ander verhaal. Alles ligt minstens een maand voor op het buitengebeuren. De tuinbonen staat vol in bloei, de aardappels (Frieslander) zijn gigantisch en ik kan de eerste eigenlijk al wel oogsten denk ik. Ik ben al twee slagen verder met de radijs, en de sla is heerlijk. We kopen duidelijk al veel minder groente. Heerlijk. Ter vergelijk  met mijn vorige bericht hier wat foto’s:

Kas eind April

Kas eind April

Aardappels

Aardappels

Tuinbonen

Tuinbonen

Bloeiende tuinbonen

Bloeiende tuinbonen

 

Capucijners, erwten en bonen (voor) kweken

Bloeiende capucijners

Het is nu 13 mei, en de kapucijners staan sinds een week vol in bloei; het zijn prachtige bloemen! De hoogte is 80-90 centimeters, dus ik verwacht nog wel een groeispurt. Ik heb twee weken geleden een bijmesting gegeven met opgeloste organische voeding. De reden was dat ik het blad te licht vond; het heeft ze enorm goed gedaan. In de kas staan de tuinbonen ook vol in bloei en hebben een hoogte van bijna een meter. De tuinbonen buiten zijn nu ongeveer 20 cm hoog en beginnen nu goed te groeien. De peulen in de volle grond beginnen eindelijk te groeien. Ik heb in de kas erwten en sperciebonen voorgezaaid; die ga ik dit weekeinde buiten uitpoten. Gokje: over drie weken de eerste capucijners op het bord?

Hoe het begon in maart:

Capucijners gezaaid

Capucijners, erwten, peulen en (tuin) bonen lenen zich uitstekend om vóór te kweken. Dat doe ik om zo vroeg in het seizoen sterke planten buiten uit te kunnen poten.  Als je een koude kas hebt is dat ideaal, maar binnen in het raam gaat het ook. Capucijners, peulen en tuinbonen kunnen een nachtvorstje hebben. Sterker nog: door kou en veel licht blijven de planten gedrongen en worden ze sterker. Erwten en bonen zijn gevoeliger en moet je voor vorst beschermen.

Voor alle soorten geldt het volgende:

  • Voorweken in een bakje water is gunstig voor de ontkieming. 12-24 uur is meer dan voldoende
  • Als je ze hebt: gebruik zaai traytjes die je op maat knipt: zie hier boven. Verspenen kan maar geeft kans op wortelschade. Uit een traytje komen mooie kluitjes die zo de grond in kunnen. Je kan ook van wc-rollen of oude kranten zaaikokertjes maken…
  • Zaai niet te diep. 1,5-2 cm is zat; daaronder is ruimte voor veel wortels. Veel wortels is goed; want de plant groeit sneller weg!
  • zaai 1 erwt/boon per potje; ze komen bijna allemaal op!
  • Hou het nat, maar niet zeiknat. Ik geef voorzichtig water van onderen, en de grond zuigt het water naar boven. Ik heb de eerste weken tot ze opkomen een kapje op de zaaibakken.
  • Ik maak zelf mijn zaaigrond van eigen compost / tuinaarde / vermiculiet in de verhouding 1:1:1 als je geen vermiculiet hebt (ik heb ooit een mega-zak gekocht bij een tuinbouwgroothandel, doe ik de rest van mijn leven mee) kan je ook grof grint (2-3 mm) gebruiken; dat vind je bij de aquariumspullen of je moet zeven. Dit mengsel gebruik ik overigens overal voor.
  • Voeding geven is niet nodig. Er zit genoeg in de grond en in de compost. Bovendien kunnen vlinderbloemigen stikstof uit de lucht halen!

Het hele proces duurt ongeveer een maand: op 1 maart heb ik de capucijners in de traytjes gezaaid. Ik heb ze dan eerst 12 uur geweekt. Op 16 maart komen de plantjes op: zie de foto hierboven! Ik haal dan de kap van het zaaibakje af om ze af te harden. In mijn koude kas is het overdag 20-30 graden, ’s nachts rond het vriespunt.  Begin april zijn de plantjes al 10-15 centimeter: zie hieronder. Ik zet de plantjes nu overdag buiten, maar als er harde vorst komt zet ik ze in de kas. Ik heb tot 7 april gewacht met poten omdat er nu een zachte periode is. Nu is het zaak de vogels en ander gespuis zoals muizen weg te houden. Dat kan met plastic, gaas, draadjes en met stokjes met vlaggetjes van aluminiumfolie. Uiteraard heeft ook de kat extra instructies gekregen…

SAMSUNG capucijners gepoot

Op die eerste maart heb ik overigens ook tuinbonen gezaaid in mijn kas, in de volle grond. Die staan er nu mooi boven en groeien als dollen. Op dezelfde dag heb ik ze ook in de tuin gezaaid; die zijn dit weekeinde (4-5 April) net  boven de grond gekomen. Al in al heb je dus een 4-6 weken winst met een koude kas, zie hieronder: van voor naar achter: tuinbonen, radijs en veldsla!

kas in april